Skala, liniowy czy ryczałt?
Jak wybrać
najlepszą
formę opodatkowania w 2026 roku
Czas czytania: 11 minut
Wprowadzenie
Rozpoczynając własną działalność gospodarczą, stajesz przed jedną z pierwszych i najważniejszych decyzji – wybór formy opodatkowania. To od niej zależy, ile z ciężko zarobionych pieniędzy oddasz fiskusowi, a ile zostanie w Twojej kieszeni. Dla początkujących przedsiębiorców może to brzmieć skomplikowanie, ale spokojnie – w tym praktycznym poradniku krok po kroku wyjaśnimy trzy najpopularniejsze formy opodatkowania jednoosobowej firmy: skala podatkowa (zasady ogólne), podatek liniowy (19%) oraz ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Porównamy je na prostych przykładach liczbowych, aby ułatwić Ci podjęcie decyzji.
Na co wpływa wybór formy opodatkowania?
Przede wszystkim na wysokość płaconego podatku dochodowego, ale także na możliwość korzystania z ulg (np. prorodzinnej czy wspólnego rozliczenia z małżonkiem) oraz sposób obliczania składki zdrowotnej. Od 2022 roku (tzw. Polski Ład) przepisy podatkowe mocno się zmieniły – m.in. obniżono stawkę w pierwszym progu do 12% i podniesiono kwotę wolną do 30 tys. zł. W 2026 roku zasady te wciąż obowiązują, choć pojawią się zmiany w składkach zdrowotnych (o tym wspomnimy przy omawianiu ryczałtu i liniowego). Diabeł tkwi w szczegółach, dlatego warto je poznać zanim wybierzesz formę opodatkowania najlepiej dopasowaną do Twojego biznesu.
Skala podatkowa (zasady ogólne) – przyjazny start i ulgi
Skala podatkowa to domyślna i najczęściej wybierana forma opodatkowania dochodów osobistych z działalności gospodarczej. Jej mechanizm jest progresywny – im więcej zarabiasz (dochodu), tym wyższy procent podatku zapłacisz. Mówiąc prościej, skala działa według progów: niższe dochody są opodatkowane nisko, a tylko od nadwyżki ponad określony próg płacisz wyższą stawkę podatku.
Jak to wygląda w 2026 roku?
Zasady są takie same jak w ostatnich latach: obowiązują dwa progi podatkowe i kwota wolna:
- Stawki podatku: 12% od dochodu do 120 000 zł oraz 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł rocznie. Innymi słowy, jeśli Twój roczny dochód zmieści się w pierwszym progu, zapłacisz 12% podatku (po uwzględnieniu kwoty wolnej), a dopiero zarabiając powyżej 120 tys. zł zapłacisz 32% od kwoty powyżej tego progu.
- Kwota wolna od podatku: 30 000 zł – tyle dochodu jest całkowicie zwolnione z PIT. Przekłada się to na stałą kwotę obniżającą podatek o 3 600 zł w skali roku (12% * 30 000 zł). Dzięki temu pierwsze zarobki są nieopodatkowane.
- Podstawa opodatkowania: dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. To ważne – przy skali można odliczać wszystkie koszty działalności (np. zakup sprzętu, paliwo, materiały) i podatek płaci się tylko od zysku (przychód – koszty), a nie od całego przychodu.
Dla kogo skala jest korzystna?
Ta forma ma kilka mocnych stron i jest szczególnie polecana w określonych sytuacjach:
- Dla początkujących przedsiębiorców o niewysokich dochodach: Jeśli przewidujesz, że Twój roczny dochód nie przekroczy ~120 000 zł, skala podatkowa będzie niemal zawsze najkorzystniejszą opcją. Mieszcząc się w pierwszym progu (po odjęciu kwoty wolnej), zapłacisz tylko 12% podatku – mniej niż na ryczałcie większości stawek i znacznie mniej niż 19% na liniowym.
- Dla korzystających z ulg podatkowych: Skala to jedyna forma opodatkowania, która pozwala w pełni korzystać z różnego rodzaju ulg i odliczeń. Tylko rozliczając się na zasadach ogólnych możesz skorzystać z ulg prorodzinnych (np. ulgi na dzieci), wspólnego rozliczenia z małżonkiem, ulgi dla samotnego rodzica, ulgi rehabilitacyjnej, internetowej, na darowizny itp.. Jeśli więc masz dzieci lub planujesz rozliczać się razem z małżonkiem, skala daje taką możliwość – ryczałt i liniowy tego nie oferują.
- Dla osób z dużymi kosztami działalności: Skala pozwala odliczać koszty od przychodu, co obniża podstawę opodatkowania. Jeśli przewidujesz wysokie wydatki (np. inwestycje w sprzęt, samochód firmowy, materiały), to pomniejszając dochód o te koszty możesz znacząco zmniejszyć podatek. W skali podatkowej liczy się zysk, więc przy dużych kosztach realna stopa opodatkowania może być bardzo niska, a bywa że nawet zerowa (gdy dochód spadnie poniżej kwoty wolnej).
Wada skali podatkowej:
Głównym minusem jest drastyczny wzrost stawki podatku po przekroczeniu progu 120 000 zł dochodu. Dla rozwijających się firm może to być bolesne – gdy Twój biznes zacznie przynosić większe zyski, od nadwyżki ponad ~120 tys. zł zapłacisz 32% podatku. W praktyce oznacza to, że np. od dochodu 150 tys. zł podatek wyniesie ok. 20 400 zł (liczony: 120k * 12% + 30k * 32% – 3 600 zł) – czyli efektywna stopa podatku to ~13,6%. Natomiast od dochodu 200 tys. zł podatek na skali to już ok. 42 800 zł (efektywnie ~21,4%). Przy takich kwotach podatek liniowy 19% staje się poważną alternatywą – dla 200 tys. zł dochodu liniowy wyniósłby 38 000 zł, a więc mniej niż skala. Innymi słowy, wysoki dochód “wpadający” w drugi próg obniża atrakcyjność skali.
📊 Przykład (niski dochód): Załóżmy, że Jan zakłada działalność i spodziewa się 90 000 zł dochodu (po odliczeniu kosztów) w skali roku. Rozliczając się na zasadach ogólnych, zapłaci około 7 200 zł podatku. Dlaczego tak mało? Ponieważ po odjęciu kwoty wolnej (30 tys. zł) opodatkowane jest 60 tys. zł z dochodu Jana, a 12% z 60 tys. to właśnie 7 200 zł. Gdyby ten sam dochód Jan opodatkował liniowo, musiałby zapłacić aż 17 100 zł podatku (19% * 90 tys. zł), nie ma tu kwoty wolnej. Widać więc, że przy dochodach rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych rocznie skala daje znaczącą korzyść podatkową nad 19% podatkiem liniowym.
Podatek liniowy – 19% zawsze i od wszystkiego
Podatek liniowy to uproszczona forma, w której obowiązuje stała stawka 19% niezależnie od wysokości dochodu. Niezależnie czy zarobisz 50 tys. czy 500 tys. zł dochodu, płacisz 19% – stąd nazwa “liniowy”. Nie ma tu kwoty wolnej ani progów podatkowych: podatek płacisz od pierwszej zarobionej złotówki dochodu. Podobnie jak przy skali, możesz odejmować koszty uzyskania przychodu, więc opodatkowany jest dochód (zysk) a nie przychód.
Jak wygląda liniowy w 2026 roku?
Stawka podatku pozostaje stała i wynosi 19% od dochodu, bez progów podatkowych i bez limitu przychodów. Na podatku liniowym można wciąż odliczać koszty uzyskania przychodu, co oznacza, że opodatkowany jest wyłącznie realny zysk przedsiębiorcy. To właśnie brak wyższego progu podatkowego sprawia, że forma ta jest często wybierana przez osoby osiągające wysokie dochody.
Składka zdrowotna przy podatku liniowym:
W 2026 roku zasady naliczania składki zdrowotnej dla liniowców pozostają takie same jak w 2025 roku. Składka wynosi 4,9% dochodu, przy czym obowiązuje minimalna składka liczona od przeciętnego wynagrodzenia. Co istotne, składki zdrowotnej nie można odliczyć od podatku, dlatego stanowi ona dodatkowe obciążenie finansowe przedsiębiorcy niezależne od PIT.
Dla kogo podatek liniowy?
Liniowy 19% PIT staje się opłacalny głównie powyżej pewnego poziomu dochodów lub w specyficznych sytuacjach biznesowych:
- Dla zarabiających znacznie powyżej pierwszego progu (120 tys. zł): Jeżeli masz pewność, że Twój roczny dochód zdecydowanie przekroczy ~150–200 tys. zł, warto rozważyć podatek liniowy. Granica opłacalności zależy od indywidualnej sytuacji, ale szacuje się, że od około 200–210 tys. zł dochodu rocznie 19% liniowy zaczyna dawać niższy podatek niż skala podatkowa (w której część dochodu wpada już w 32%). Przykładowo, dla dochodu 220 tys. zł podatek na skali to ~42 800 zł, a liniowy to 41 800 zł – minimalna różnica na korzyść liniowego. Im wyższy dochód ponad tę granicę, tym bardziej rośnie przewaga liniowego.
- Dla ceniących stabilność i prostotę rozliczeń: Stała stawka ułatwia planowanie finansów przy rosnących dochodach. Jeśli Twój biznes może w jednym roku wygenerować dużo wyższy dochód niż w poprzednim, liniowy daje przewidywalność – zawsze 19%, bez niespodzianek, że wskoczysz w drugi próg i podatek skoczy do 32%.
- Dla firm także z wysokimi kosztami: Podatek liniowy, podobnie jak skala, pozwala wrzucać wydatki w koszty i obniżać dochód do opodatkowania. Jeśli masz znaczące koszty uzyskania przychodu i jednocześnie wysokie przychody – liniowy wciąż z nich w pełni skorzysta (w przeciwieństwie do ryczałtu). Uwaga jednak: gdy koszty są relatywnie wysokie, często oznacza to niższy dochód, a więc może się okazać, że jednak mieścisz się w progu 12% i skala byłaby korzystniejsza. Zatem wysoki dochód to zwykle warunek, by 19% się opłaciło.
Minusy podatku liniowego:
Decydując się na liniowy, trzeba pamiętać o rezygnacji z większości ulg i preferencji podatkowych. Liniowiec nie skorzysta z kwoty wolnej (podatek płaci od każdej złotówki dochodu) ani z ulg przysługujących w skali – m.in. brak prawa do wspólnego rozliczenia z małżonkiem oraz ulgi na dzieci. To cena za niższą stawkę przy wysokich dochodach – państwo nie daje tu już dodatkowych bonusów.
📊 Przykład (wysoki dochód): Pan Adam przewiduje dochód 300 000 zł z działalności w 2026 r. i rozważa podatek liniowy. Gdyby został na skali podatkowej, zapłaciłby ok. 66 800 zł podatku (liczone: 120k * 12% + 180k * 32% – 3 600 zł). Na podatku liniowym zapłaci dokładnie 57 000 zł (19% * 300k), czyli o prawie 10 tys. zł mniej. Dodatkowo, niezależnie czy Adam zarobi 300k czy 400k, procent podatku się nie zmieni – zawsze 19%. Musi jednak pamiętać, że nie rozliczy się wspólnie z żoną ani nie skorzysta z ulgi prorodzinnej na dzieci, co mógłby zrobić będąc na skali. W jego przypadku przy tak wysokim dochodzie korzyść z niższego PIT przeważa nad utraconymi ulgami.
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – prostota i niskie stawki dla wybranych
Ryczałt ewidencjonowany to zupełnie inny sposób rozliczania – podatek liczony jest od przychodu, bez pomniejszania go o koszty. Jest to forma uproszczona: płacisz określony procent od całej kwoty, którą zarobiłeś, niezależnie od poniesionych kosztów. W zamian ryczałt oferuje niższe stawki podatkowe dla wielu rodzajów działalności oraz bardzo prostą księgowość.
Jak to wygląda w 2026 roku?
Ryczałt w ostatnich latach zyskał na popularności, bo Polski Ład obniżył wiele stawek ryczałtu, czyniąc go atrakcyjnym dla np. specjalistów IT czy lekarzy. Stawki podatku ryczałtowego są zróżnicowane w zależności od branży (rodzaju działalności według kodu PKD).
W 2026 r. zakres stawek pozostaje od 2% do 17% przychodu, m.in.:
- 17% – najwyższa stawka, obecnie stosowana rzadko (obejmuje np. przychody ze świadczenia niektórych wolnych zawodów – przed 2022 r. wiele profesji miało 17%, ale przepisy je obniżyły; dziś 17% dotyczy m.in. brokerów ubezpieczeniowych czy niektórych doradców).
- 15% – np. wolne zawody niewymienione gdzie indziej (to stawka ryczałtu m.in. dla zawodu prawnika, który przed zmianami miał 17%).
- 14% – np. przychody lekarzy i dentystów (medycy od 2022 r. płacą niższy ryczałt 14% zamiast 17%).
- 12% – obejmuje m.in. usługi IT, programistyczne, doradcze i szkoleniowe. Wielu specjalistów, konsultantów czy freelancerów intelektualnych mieści się w tej stawce, co czyni ryczałt bardzo atrakcyjnym dla branży IT i pokrewnych.
- 8,5% – jedna z najpopularniejszych stawek, dotyczy szerokiego wachlarza usług: od najmu prywatnego przez usługi reklamowe, edukacyjne, po drobną działalność usługową. Także większość małych usług (np. fryzjerzy, kosmetyczki, tłumacze) płaci 8,5% do pewnego limitu przychodów (powyżej 100 tys. zł z najmu jest 12,5%, ale to szczegół).
- 5,5% – roboty budowlane i część działalności wytwórczej: firmy budowlane chętnie korzystają z ryczałtu właśnie dzięki tak niskiej stawce.
- 3% – handel (sprzedaż towarów), a także np. gastronomia bez alkoholu. Dla sklepów i handlu ryczałt bywa korzystny, bo marże często nie są wysokie, a stawka 3% od obrotu jest relatywnie niska.
Jak widać, stawka zależy od charakteru biznesu. Podstawa opodatkowania to przychód – nie odliczasz żadnych kosztów uzyskania przychodu. Oznacza to, że nawet jeśli ponosisz duże wydatki, dla fiskusa i tak liczy się pełna kwota, którą otrzymałeś od klientów.
W ryczałcie obowiązuje również limit przychodów – z tej formy mogą korzystać podatnicy, których przychody w poprzednim roku nie przekroczyły 2 000 000 euro. Jest to równowartość ok. 8,5 mln zł (na 2026 rok limit wynosi dokładnie 8 517 200 zł). Jeśli przekroczysz ten próg, traci się prawo do ryczałtu od kolejnego roku i trzeba przejść na skalę lub liniowy. Co ważne, nowi przedsiębiorcy rozpoczynający działalność mogą wybrać ryczałt bez względu na przewidywane przychody – limit ich nie dotyczy w pierwszym roku.
Dla kogo ryczałt jest opłacalny?
Ryczałt kusi niskimi stawkami podatku i prostotą, ale nie każdy na nim zyska. Najbardziej korzystny będzie dla:
- Branż o niskich kosztach własnych: Jeżeli Twój biznes generuje małe koszty, a marża jest wysoka, ryczałt może znacząco obniżyć podatek. Freelancerzy i usługodawcy tacy jak programiści, graficy, lekarze, prawnicy często wybierają ryczałt – nie muszą wtedy rozliczać faktur kosztowych, a stawki 8.5% czy 12% od przychodu bywają niższe niż efektywne opodatkowanie na skali. Przykładowo grafik komputerowy z przychodem 100 tys. zł i minimalnymi kosztami zapłaci ~8 500 zł podatku (8,5%), podczas gdy na skali od podobnego dochodu zapłaci ok. 8 400 zł, a na liniowym 19 000 zł – widać, że ryczałt jest tu porównywalny ze skalą i dużo korzystniejszy niż liniowy.
- Osób ceniących prostotę rozliczeń: Ryczałt wymaga prowadzenia tylko ewidencji przychodów, bez skomplikowanej księgowości i wyliczania dochodu. Nie rozliczasz kosztów, więc księgowanie jest łatwiejsze. Dla wielu drobnych przedsiębiorców, którzy wolą zapłacić nieco wyższy podatek niż borykać się z rozliczaniem faktur kosztowych, ta wygoda jest dużą zaletą.
- Konkretnych branż z preferencyjną stawką: Jeśli działasz w branży, dla której ustawodawca przewidział wyjątkowo niską stawkę – np. handel (3%), budowlanka (5,5%), najemy prywatne (8,5%), IT (12%) – to koniecznie rozważ ryczałt. Często okazuje się on wtedy najtańszą formą opodatkowania, o ile spełniasz warunki (limit przychodów, brak wykluczeń z ryczałtu dla niektórych rodzajów działalności – warto to zweryfikować z księgowym).
Wady ryczałtu:
Największym minusem jest brak możliwości odliczania kosztów. Jeśli Twoja działalność wymaga dużych inwestycji lub ponosisz wysokie koszty (zakup towaru, sprzętu, paliwa, reklamy itd.), ryczałt może okazać się pułapką – zapłacisz podatek od pełnego przychodu, nawet jeśli Twój zysk jest niewielki. Dla porównania, przedsiębiorca na skali czy liniowym zapłaci podatek tylko od zysku. Dlatego ryczałtowcy muszą pilnować swoich marż – jeśli koszty stanowią dużą część przychodu, lepiej rozliczać podatek od dochodu. Ponadto, na ryczałcie nie skorzystasz z ulg podatkowych (podobnie jak liniowy, ryczałt wyklucza wspólne rozliczenie z małżonkiem, ulgę na dzieci itp.). Jest to więc forma dla osób, którym te ulgi i tak by nie przysługiwały lub są gotowe z nich zrezygnować.
📊 Przykład (koszty vs przychód): Beata i Adam oboje osiągają przychód 100 000 zł rocznie, ale Beata ponosi wysokie koszty 40 000 zł, podczas gdy Adam ma minimalne koszty. Beata na ryczałcie 8,5% musiałaby zapłacić 8 500 zł podatku (8,5% * 100k), mimo że jej dochód to tylko 60k – efektywna stopa podatku to aż ~14% od zysku. Gdyby wybrała skalę podatkową, zapłaci około 3 600 zł PIT (dochód 60k minus kwota wolna 30k = 30k * 12% = 3 600 zł) – czyli efektywna stopa ok. 6% i ponad dwa razy mniej niż na ryczałcie! Dla Beaty ryczałt okazałby się bardzo niekorzystny. Adam z kolei ma niemal zero kosztów, więc jego dochód wynosi prawie 100k. Na ryczałcie 8,5% zapłaci te same 8 500 zł podatku, a na skali (dochód 100k) zapłaci ok. 8 400 zł (trochę mniej dzięki kwocie wolnej), natomiast na liniowym aż 19 000 zł. W jego przypadku ryczałt jest porównywalny ze skalą i zdecydowanie lepszy niż liniowy. Widzimy więc, że przy niskich kosztach ryczałt wygrywa prostotą i nierzadko niższym podatkiem, ale przy wysokich kosztach skala podatkowa pozwoli zapłacić dużo mniej.
Jak wybrać najlepszą formę opodatkowania?
Nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi, która forma opodatkowania jest „najlepsza” – to zależy od indywidualnej sytuacji Twojego biznesu. Warto wziąć pod uwagę trzy kluczowe czynniki: przewidywaną wysokość dochodu, strukturę kosztów oraz Twoją sytuację prywatną (ulgi, stan cywilny, dzieci). Oto kilka praktycznych wskazówek na podstawie powyższego porównania:
- Jeśli spodziewasz się niedużego dochodu (poniżej ~120 tys. zł rocznie): Prawdopodobnie najlepsza będzie skala podatkowa. Skorzystasz z niskiej 12% stawki, kwoty wolnej i ulg – sumarycznie zapłacisz bardzo mało podatku.
- Jeśli Twój biznes ma niskie koszty własne, a branża ma niską stawkę ryczałtu: Rozważ ryczałt. Może się okazać, że oddasz fiskusowi tylko kilka procent od przychodu i żadnej biurokracji z fakturami kosztowymi. Ryczałt często wygrywa przy prostych usługach o wysokiej marży.
- Jeśli przewidujesz bardzo wysokie dochody (rzędu kilkuset tysięcy zł) i ponosisz niemałe koszty, a ulgi podatkowe nie grają u Ciebie roli: Wtedy skłaniasz się ku podatkowi liniowemu 19%. Unikniesz 32% podatku od nadwyżki dochodu, a zachowasz możliwość odliczania kosztów.
Najlepiej przed podjęciem decyzji usiądź z kartką lub arkuszem kalkulacyjnym i policz orientacyjnie swój podatek w każdej formie. Weź pod uwagę również składki ZUS i zdrowotne, bo one różnią się w zależności od formy opodatkowania. Jeśli masz wątpliwości, skonsultuj się z dobrą księgową lub doradcą podatkowym – taka rozmowa to niewielki wydatek, który może zaoszczędzić Ci tysiące złotych rocznie. Wybór formy opodatkowania warto przeanalizować zawczasu, bo decyzję dla nowych firm podejmuje się do 20. dnia miesiąca następującego po uzyskaniu pierwszego przychodu (czyli zwykle do 20 lutego). Oczywiście, jeśli już prowadzisz działalność, co roku masz możliwość zmiany formy opodatkowania na kolejne lata – zwykle termin to do 20 stycznia (gdy chcesz zmienić np. z ryczałtu na skalę) lub do 20 lutego (gdy zmieniasz między skalą a liniowym).
Podsumowanie
Skala podatkowa będzie idealna na start dla większości, dając niskie opodatkowanie przy mniejszych dochodach i pozwalając korzystać z ulg. Podatek liniowy sprawdzi się przy naprawdę wysokich zarobkach, gdy 19% okaże się niższe niż to, co wyszłoby na skali, ale pamiętaj o utraconych ulgach. Ryczałt kusi niskimi stawkami i prostotą – wybieraj go, gdy Twoje koszty są małe, a branża ma preferencyjny procent. Zanim zdecydujesz, porównaj liczby dla swojej sytuacji lub poradź się specjalistów. Dzięki temu wybierzesz formę opodatkowania skrojoną na miarę Twojego biznesu i unikniesz niepotrzebnego płacenia zbyt wysokich podatków. Powodzenia w Twoim biznesie!
Skala, Liniowy, a może Ryczałt?
Poznaj fakty, zanim wybierzesz formę opodatkowania
Patryk Szymański
Specjalista ds. podatków